KIỂM SOÁT TẢI LƯỢNG Ô NHIỄM VÀ TRÁCH NHIỆM LIÊN VÙNG

Trong quản lý môi trường nước, một trong những yêu cầu quan trọng là xác định đúng khả năng chịu tải của nguồn tiếp nhận và kiểm soát lượng chất ô nhiễm được đưa vào nguồn nước. Thực tế cho thấy, việc đánh giá sức chịu tải nếu chỉ thực hiện theo cách tổng thể, cào bằng có thể bỏ sót tình trạng quá tải đối với từng chất ô nhiễm cụ thể.
Không thể lấy chỉ tiêu này để “bù” cho chỉ tiêu khác
Theo nội dung được các đại biểu phân tích, trên cùng một dòng sông hoặc lưu vực, nguồn nước có thể đã vượt ngưỡng chịu tải đối với một số thông số, trong khi vẫn còn khả năng tiếp nhận đối với những thông số khác.Điều này đặt ra yêu cầu phải kiểm soát tải lượng theo từng chất ô nhiễm cụ thể.

Ông Phạm Văn Sơn – Tổng Thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) – đề nghị giao rõ đầu mối điều phối ở trung ương cùng với thẩm quyền huy động lực lượng khi sự cố vượt khả năng của địa phương
Đồng tình với quan điểm này, ông Phạm Văn Sơn – Tổng Thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Ứng phó sự cố môi trường Việt Nam (SOS) cho rằng khi một đoạn sông đã quá tải đối với một chất nhất định, cơ quan quản lý cần kiên quyết không cho phép gia tăng thêm lượng chất đó vào nguồn tiếp nhận.
Đồng thời, không thể chỉ dừng ở việc hạn chế các dự án mới. Các nguồn đang xả thải cũng cần được rà soát và có giải pháp giảm tải, bởi nếu chỉ ngừng phát sinh nguồn thải mới thì người dân ở cuối nguồn vẫn phải tiếp tục sử dụng nguồn nước đang bị ô nhiễm.
Ô nhiễm không dừng lại ở ranh giới hành chính
Một sự cố xảy ra tại thượng nguồn có thể nhanh chóng tác động đến khu vực hạ lưu. Nước ô nhiễm có thể theo dòng chảy đi qua nhiều địa phương trước khi đến cửa lấy nước, khu vực nuôi trồng thủy sản hoặc vùng biển ven bờ.

Nước ô nhiễm tại khu vực nuôi trồng thủy sản gây ảnh hưởng đến cuộc sống người dân
Do đó, việc phân định trách nhiệm quản lý theo địa giới hành chính không thể thay thế cho cơ chế phối hợp theo lưu vực và theo hướng lan truyền của chất ô nhiễm.
Từ góc độ ứng phó sự cố, ông Phạm Văn Sơn đề nghị cần có đầu mối điều phối rõ ràng ở cấp Trung ương, cùng thẩm quyền huy động lực lượng khi sự cố vượt quá khả năng của địa phương.
Đáng chú ý, ông Sơn cho rằng việc bảo vệ dân cư và nguồn nước cần được triển khai ngay cả khi nguyên nhân sự cố vẫn đang được xác minh. Khi phát hiện sự cố có nguy cơ lan rộng, cơ sở cần thông tin những gì đã biết để khu vực hạ lưu có thời gian chủ động bảo vệ nguồn nước và tổ chức ứng phó. Nguyên nhân, khối lượng thất thoát và kết quả phân tích có thể được bổ sung sau.
“Người gây ô nhiễm phải trả tiền” cần đi cùng cơ chế ứng phó
Một trong những nội dung được đặt ra trong thảo luận là việc cụ thể hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, đặc biệt đối với các sự cố môi trường có phạm vi ảnh hưởng liên tỉnh.
Theo quan điểm được nêu trong bài viết, nếu sự cố từ địa phương thượng nguồn gây thiệt hại cho hạ nguồn thì chi phí ứng phó và khắc phục không nên trở thành gánh nặng của ngân sách hoặc cộng đồng tại nơi tiếp nhận hậu quả.

Người gây ra nguồn ô nhiễm có thể bị xử lý phạt tiền
Tuy nhiên, để nguyên tắc này có thể thực hiện trên thực tế, cần giải quyết cả vấn đề nguồn lực trong những giờ đầu của sự cố. Địa phương hạ lưu cần có khả năng huy động lực lượng, phương tiện và thiết bị để bảo vệ nguồn nước, đồng thời ghi nhận chi phí, lấy mẫu và lưu giữ bằng chứng. Khi nguyên nhân và trách nhiệm được xác định, bên gây ô nhiễm phải hoàn trả chi phí ứng phó, khắc phục và bồi thường thiệt hại theo quy định.
Từ kiểm soát tải lượng tại nguồn đến phối hợp giữa thượng nguồn và hạ nguồn, yêu cầu chung là chuyển từ cách tiếp cận xử lý khi ô nhiễm đã lan rộng sang chủ động kiểm soát rủi ro, chuẩn bị nguồn lực và tổ chức ứng phó theo đúng diễn biến của sự cố.
Xem thêm: https://kinhtemoitruong.vn/kiem-soat-tai-luong-va-lien-ket-vung-trong-bao-ve-moi-truong-tu-nguong-chiu-tai-den-trach-nhiem-thuong-nguon-120023.html