Tham gia hai nhóm chuyên môn về môi trường và thảm họa tại CAFEO 44, ông Phạm Văn Sơn – Giám đốc Trung tâm Ứng phó sự cố môi trường Việt Nam (SOS), mang đến kinh nghiệm quản lý nguồn lực ứng cứu và phòng ngừa ô nhiễm từ thực tiễn Việt Nam. Những trao đổi ở Bandung cho thấy nhiều bài học quốc tế có thể áp dụng trong nước, đồng thời mở ra cơ hội để kinh nghiệm của Trung tâm SOS được chia sẻ rộng hơn trong khu vực.

Hội nghị Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN lần thứ 44 (CAFEO 44) diễn ra từ ngày 20 đến 22/10/2026 tại Bandung, Indonesia. Theo Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), lễ khai mạc quy tụ đại diện 11 tổ chức thành viên AFEO và gần 1.000 kỹ sư từ ASEAN, Hàn Quốc. Đoàn Việt Nam do GS.VS. Châu Văn Minh, Chủ tịch VUSTA, dẫn đầu.

Toàn cảnh Hội nghị Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN lần thứ 44 (CAFEO 44) tại Bandung, Indonesia

Trong hai ngày 20 và 21/10, Phạm Văn Sơn, Tổng Thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE), Giám đốc Trung tâm Ứng phó sự cố môi trường Việt Nam (SOS), tham gia Nhóm Kỹ thuật Môi trường và Nhóm Chuẩn bị ứng phó thảm họa. Ông cũng nhận chứng chỉ kỹ sư ASEAN trong lĩnh vực môi trường tại hội nghị.

Sẵn sàng ứng cứu trước khi có cuộc gọi

Một thiết bị có tên trong sổ kho chưa chắc đã có thể đưa ngay ra hiện trường. Nó có thể đang được điều chuyển, cần thay phụ tùng hoặc chưa được bảo dưỡng. Với lực lượng ứng cứu, chậm phát hiện những việc ấy có nghĩa là mất thêm thời gian khi sự cố đã xảy ra.

Đó là bài toán SOS phải giải quyết khi mạng lưới phát triển lên hơn 300 trạm trực ứng phó. Tại Nhóm Kỹ thuật Môi trường, ông Sơn chia sẻ cách quản lý bằng bản đồ số, kết nối thông tin về nguồn nguy cơ với vị trí và khả năng huy động lực lượng. Sự cố mất điện khiến phần trình diễn trực quan không thể thực hiện như dự kiến, nhưng cách SOS duy trì trạng thái sẵn sàng vẫn được trao đổi qua phần trình bày bằng lời.

Phiên làm việc của Nhóm Chuẩn bị ứng phó thảm họa tại Bảo tàng Địa chất Bandung, Indonesia, ngày 21/10/2026, trong khuôn khổ CAFEO 44.

Dữ liệu kế toán và kho được kết nối với hệ thống quản lý để theo dõi thiết bị đang ở đâu, số lượng bao nhiêu. Việc kiểm tra, bảo dưỡng theo quý giúp xác định thiết bị còn vận hành tốt hay cần sửa chữa; vật tư hỏng, hết hạn phải được thay thế. Nhờ đó, người điều hành có cơ sở đối chiếu số liệu trên hệ thống với nguồn lực thực tế tại trạm.

Khoảng cách đến hiện trường cũng cần được xem xét cùng loại thiết bị có thể huy động. Trạm gần nhất chưa chắc có đủ phương tiện, vật tư phù hợp, bởi xử lý tràn axit khác với xử lý tràn dầu. SOS đồng thời nghiên cứu trước các nguồn nguy cơ và đường lan truyền ô nhiễm để khi nhận cuộc gọi có thể nhanh chóng xác định phương án ứng cứu.

Chủ trì Nhóm Kỹ thuật Môi trường, GS. Chin Lee Tuck (Brunei), ghi nhận tính thực tiễn của cách làm này và đề nghị tổ chức hội thảo trực tuyến để chia sẻ rộng hơn kinh nghiệm của SOS. Thời điểm được gợi ý là tháng 12/2026. Ông đặc biệt lưu ý việc quản lý mức độ sẵn sàng, từ vị trí thiết bị, công tác bảo dưỡng đến tổ chức phản ứng khi có sự cố.

Phòng ngừa từ những quyết định đầu tư

Nhiều rủi ro môi trường có thể được hạn chế nếu tính toán kỹ ngay từ khi lựa chọn dự án. Sự phát triển nhanh của các trung tâm dữ liệu ở Malaysia đặt ra bài toán điện, nước và làm mát, cùng áp lực lên hạ tầng, khu dân cư. Kinh nghiệm này đáng lưu ý với các địa phương Việt Nam đang thu hút đầu tư. Ở vùng ven biển, giá trị lưu giữ carbon và bảo vệ bờ của rừng ngập mặn, qua các nghiên cứu được Singapore chia sẻ, cũng cần được tính đến khi quy hoạch.

Hiệu quả của một công trình còn phụ thuộc vào những gì diễn ra bên ngoài nó. Bangkok là ví dụ: nước từ thượng nguồn, mưa tại chỗ và triều cao có thể cùng gây sức ép lên đô thị. Thêm hồ chứa, trạm bơm sẽ khó đạt hiệu quả nếu sông, kênh còn những đoạn thắt hoặc các cơ quan vận hành chưa phối hợp kịp thời. Muốn giảm ngập, phải tính trên toàn lưu vực, kể cả những khu vực nằm ngoài địa giới thành phố.

Các đại biểu Nhóm Kỹ thuật Môi trường chụp ảnh lưu niệm tại khách sạn Pullman, Bandung, Indonesia, trong khuôn khổ CAFEO 44 ngày 20/10/2026.

Với nhà ở và công trình thiết yếu, kinh nghiệm của Indonesia nhấn mạnh việc bố trí xây dựng phù hợp với nguy cơ của từng địa bàn, đồng thời thực hiện nghiêm các quy định giúp công trình có khả năng chống chịu động đất. Ví dụ về bệnh viện từ Philippines làm rõ hơn yêu cầu này: sau động đất, bệnh viện vẫn phải hoạt động để cứu chữa người bị nạn. Lựa chọn giải pháp kỹ thuật vì vậy cần căn cứ vào chức năng công trình và điều kiện địa phương, tránh áp dụng máy móc quy chuẩn của nước khác như lưu ý từ Malaysia.

Những bài học ấy cùng đặt ra câu hỏi về hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khi ngân sách tăng mà thiệt hại vẫn tái diễn, cần xem lại cách lựa chọn dự án và trách nhiệm quản lý. Bản đồ nguy cơ, mô hình và dữ liệu do kỹ sư cung cấp phải giúp xác định đúng nơi cần bảo vệ, những hạng mục cần ưu tiên và cách vận hành phù hợp.

Khi nước lũ cuốn theo dầu và hóa chất

Giữa những trao đổi về ngập lụt Bangkok, ông Phạm Văn Sơn đưa thêm một vấn đề sát với công việc ứng cứu tại Việt Nam: Điều gì sẽ xảy ra với kho xăng dầu, kho hóa chất và cơ sở xử lý chất thải khi cả khu vực bị ngập?

Nước lũ có thể phá hỏng kho chứa, cuốn trôi phuy, bao bì hóa chất và làm chất ô nhiễm phát tán ra khu dân cư, đất sản xuất, nguồn nước. Khi nước rút, hậu quả ô nhiễm có thể còn kéo dài. Những khó khăn trong kiểm soát vận chuyển, lưu giữ và xử lý chất thải, được phía Thái Lan chia sẻ trong phần trả lời, càng cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý chặt các nguồn này từ trước.

Từ kinh nghiệm tham gia ứng phó hơn 300 sự cố môi trường, Trung tâm SOS đặt vấn đề đưa  nguy cơ ô nhiễm vào phương án phòng chống thiên tai. Biết trước trong vùng ngập có những cơ sở nào, lưu giữ chất gì và có thể huy động lực lượng ở đâu sẽ giúp việc chuẩn bị sát tình huống hơn. Đây cũng là điểm gặp nhau giữa hai nhóm chuyên môn mà đại diện Việt Nam tham gia.

Ông Phạm Văn Sơn, Tổng Thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Ứng phó sự cố môi trường Việt Nam (SOS), tham dự phiên họp Nhóm Chuẩn bị ứng phó thảm họa tại CAFEO 44.

Đề xuất của đại diện Việt Nam về một hội thảo trực tuyến riêng cho các sự cố môi trường do thiên tai gây ra đã được nhóm tiếp nhận tích cực. Các thành viên trao đổi về cách bố trí chuyên đề trong chương trình chung; thời gian và đơn vị phụ trách sẽ tiếp tục được thống nhất. Hướng hợp tác này mở thêm cơ hội để kinh nghiệm thực địa của Việt Nam đóng góp cho công tác phòng ngừa trong khu vực.

Chuẩn bị ứng phó thiên tai cần tính tới cả dầu, hóa chất và chất thải có thể phát tán. Nước lũ rút chưa có nghĩa là môi trường đã an toàn.

Để kinh nghiệm được chia sẻ kịp thời

Phiên họp Nhóm Thảm họa tại Bảo tàng Địa chất Bandung còn đem lại một trải nghiệm khác so với trao đổi trong phòng hội nghị. Các thành viên tìm hiểu hiện vật, mô hình động đất, sóng thần và trực tiếp cảm nhận rung lắc trong phòng mô phỏng. Kiến thức kỹ thuật trở nên dễ hình dung hơn khi gắn với tình huống con người có thể gặp, gợi ý cách tổ chức tập huấn phù hợp tại Việt Nam.

Tuy nhiên, những kinh nghiệm hữu ích cần được trao đổi thường xuyên hơn hai kỳ họp mỗi năm. Tại cả hai nhóm, ông Sơn đề nghị chia sẻ tình huống thực tế, hình ảnh, số liệu và cách xử lý ngay khi vụ việc xảy ra, để đồng nghiệp các nước có thể tham khảo kịp thời.

Kho tài liệu dùng chung đang được Nhóm Thảm họa thảo luận xây dựng, cùng cơ sở dữ liệu chuyên gia và các báo cáo của Nhóm Môi trường, có thể hỗ trợ việc trao đổi ấy. Khi được tập hợp và kiểm tra chất lượng, dữ liệu từ nhiều nước còn giúp nghiên cứu mô hình nguy cơ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và xây dựng những khuyến nghị có cơ sở khoa học.

Đoàn Việt Nam chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị CAFEO 44 ở Bandung, Indonesia.

Với VUSTA, VACNE và các đối tác của Trung tâm SOS, hai phiên làm việc mở ra những hướng hợp tác cụ thể, từ chia sẻ kinh nghiệm ứng cứu đến kết nối chuyên gia và tổ chức đào tạo. Việc tiếp tục hỗ trợ đầu mối Việt Nam tham gia các nhóm sẽ giúp những trao đổi tại Bandung được duy trì. Qua đó, kinh nghiệm quốc tế có thể đi vào công việc trong nước, còn những cách làm hiệu quả của Việt Nam có thêm cơ hội được đồng nghiệp khu vực biết đến và cùng phát triển.